Fiziksel etkenler; insan sağlığını ilgilendiren içme ve kullanma sularının kirliliği, kanalizasyondan akan sular, çöpler, barınaklar, gürültü, ortamın ısısı, ışığı, havanın kirliliği, nemi ve basıncı gibi öğelerdir. Örneğin hava kirliliği yoğun olan yerleşim bölgelerinde yaşayan insanlarda solunum yolu enfeksiyonları yaygındır. Ayrıca, doğal afetler fe normal yaşamda ortaya çıkan vurma, çarpma gibi zedeleyici etkisi olan mekanik öğeler de hastalıklara neden olan fiziksel çevre etkenleridir.
Doğal afetler sonucunda bulaşıcı hastalıkların ortaya çıkmaması için; çöp ve kirli atıkların toplanıp yok edilmesi, temiz su sağlanması, insanların yeterli beslenmesi ve zamanında tedavilerine özen gösterilmelidir. Ölenlerin uygun şekilde gömülmesi ve çevre sağlığı sorunlarının öncelikle giderilmesine çalışılmalıdır.
Bulaşıcı hastalıklardan korunmak için insanların sağlık elemanlarınca bilgilendirilmeleri ve aşı uygulamasının yapılması gerekir. Çünkü, doğal afetler sonucu tifo, paratifo, dizanteri, kolera, kızamık, grip, hepatit, sıtma, za-türre, veba gibi hastalıkların ortaya çıkma ve yayılma olasılığı vardır. İnsanların barınma, beslenme, aşılanma, temizlik gibi sorunlarının en kısa sürede giderilmesi durumunda, sağlıklı ve üretken olmaları, geleceğe güvenle bakmaları sağlanabilir.
hastalık etkenleri
Kimyasal etkenler; arsenik, cıva, siyanür gibi zehirler, kanser yapıcı maddeler, yiyecek-içeceklerde bulunan bazı katkı maddeleri ve gereksiz alınan ilaçlardır. Örneğin hekim önerisi olmadan antibiyotik kullanan insanlarda vücudun mikroplara karşı direnci azalır.
Biyolojik etkenler; insan vücuduna sindirim, solunum, deri ve cinsel temas yoluyla giren canlılar ya da canlıların ürettiği maddelerdir. Biyolojik çevrenin başlıca öğeleri, bakteriler ve virüsler gibi mikroorganizmalar, vektörler (sivrisinek, bit vb.), mantarlar, parazitler (tenya, bağırsak solucanı gibi), bitkiler, hayvanlar, hayvansal ve bitkisel besinlerdir. Örneğin meyve ve sebzelerin çok iyi yıkanmadan yenilmesiyle bağırsak enfeksiyonları oluşabilir.
Temel maddelerin eksikliği; vücudun canlılığını düzenli olarak sürdürmesi için gerekli olan temel besin çeşitlerinden bazılarının bulunmaması ya da azlığıdır.
Proteinlerin yapı taşlarından olan ve insan vücudunda yapılamayan elzem (temel) aminoasitler besinlerle alınmalıdır. Temel aminoasitler, hayvansal ve bitkisel besinlerle vücuda alınmazlarsa bunların eksikliğinden kaynaklanan sağlık sorunları ortaya çıkar. Benzer şekilde yeterli demir alınmaması kansızlığa; yeterli kalsiyum, fosfor gibi minerallerin alınmaması kemik ve diş sorunlarına; yeterli iyot alınmaması guatra; yeterli C vitamini alınmaması vücut direncinin azalmasına neden olur.
Psikolojik etkenler; insanı ruhsal ve duygusal yönden etkileyen aile ve iş ortamındaki faktörlerdir. Örneğin bazı insanlar toplumsal kültürü ve eğitimiyle ilgili beklentilerini gerçekleştiremediği durumlarda, karamsarlığa ve ruhsal bunalıma düşüp psikolojik olarak etkilenebilir. Bunlar da bazı hastalıkların ortaya çıkmasına zemin hazırlar.
Sosyokültürel ve ekonomik etkenler; toplumların gelenekleri, görenekleri, yanlış inanışları ve uygulamaları ile barınma yetersizlikleri gibi etkenlerdir. Bunların gereği olarak bilinçsizce uygulanan bazı davranışlar çeşitli hastalıklara, sakatlıklara ya da ölümlere neden olabilmektedir.
Örneğin ülkemizin bazı yörelerinde, kısırlık yaptığı gerekçesiyle çocuk felci aşısı yapılmayan çocukların sakat kaldıkları ya da öldükleri görülmüştür. Yine ülkemizde çokça uygulanan bebeklerin kundaklanması, kalça çıkığının kalıcı olmasının önemli bir nedenidir. Bu yanlışlıklara yetersiz beslenme, sağlıksız konutlarda barınma, temiz olmayan suları kullanma vb.-eklendiğinde bazı hastalıklar kaçınılmaz olmakta ve yayılmaktadır
çok güzel aradığım herÅŸey var…