Sıtma hastalığı, plazmodyum denilen parazit tarafından oluÅŸturulur. Plazmodyumlar, anofel türü sivrisineklerin diÅŸileri taÂrafından insandan insana taşınıp bulaÅŸtırılır. DiÄŸer sivrisinek türÂleri sıtma bulaÅŸtırmaz. Sıtmanın aşısı yoktur ve insandan insaÂna da bulaÅŸmaz.
Anofel türü sivrisineÄŸin diÅŸileri, sıtmalı bir insanın kanını emerken, sıtma mikroplarını da emer. Sıtma etkeÂni sivrisineÄŸin vücudunda biyolojik bir devir geçirerek sineÄŸin tüÂkürük bezlerine yerleÅŸir. Bu sivrisinek, saÄŸlam bir kiÅŸinin kanını emerken, tükürük bezlerindeki plazmodyumları da o kiÅŸinin kaÂnına karıştırır. Bu kiÅŸide de 10-15 gün içinde sıtma belirtileri gö- Resim 6.16; Sivrisinek, insandan kan emerken sıtma et-rülür. Sıtmanın ilk belirtileri, belirli aralıklarla gelen ateÅŸ, üşüme menini insana bulaÅŸtırır ve titremedir.
Bu ÅŸekilde, titremeyle birlikte ateÅŸ yükselmesine sıtma nöbeti denir. Sıtma nöbetleri sırasında gerçekleÅŸen terÂlemeyle ateÅŸ düşer. Sıtmanın çeÅŸidine göre deÄŸiÅŸmekle birlikte her gün ya da iki üç günde bir gelen nöbetler 15-60 dakika kadar sürer. Nöbetlerin dışında bulantı, kusma, ishal, eklem ve kas aÄŸrıları, iÅŸtahsızlık, sarılık gibi belirtiler de görülebilir. AlÂyuvarların parçalanması nedeniyle kansızlık, dalakta büyüme ve karında ÅŸiÅŸme de görülebilir. Sıtmaya yakalanan insanda vücut direnci azaldığından zatürre, verem, tifo, menenjit gibi hastalıklar da ortaya çıkabilir.
Sıtmadan korunma iki aÅŸamalırolarak gerçekleÅŸtirilir. Bunlardan birincil korumanın amacı, hastalığın tanı ve tedavisiÂdir. Bu amaçla şüpheli kiÅŸilerin parmağından alınan kanda plazmodyum bulunursa ilaç verilir. Ä°laçların etkili olabilmesi için uygun dozda ve gerekli süre içinde alınmasına özen gösterilmelidir. Böylece insanlar ted£vi edilince sivrisinekler de mikrop taşıyamaz.
