Belirli bir miktarı vücuda alındığında saÄŸlığı bozan ya da ölüme neden olan maddelere zehir; zehirli (toksik) maddeÂlerin vücudu iÅŸlev yapamaz duruma getirmesine de zehirlenme denir. Zehirlenmenin nedeni; ağız, burun, deri ya da enjekÂsiyon yoluyla katı, sıvı, gaz hâlindeki zehirli maddelerin vücuda alınmasıdır.
Zehirli maddeler çok çeÅŸitli olduÄŸundan zehirlenmeler; besin zehirlenmeleri, gaz zehirlenmeleri ye tarım ilacı zehirÂlenmeleri olmak üzere üç ana grupta toplanabilir. Zehirlenme çeÅŸitlerinin belirtileri ve zehirlenme durumunda yapılacak ilk yardım uygulamaları aÅŸağıdaki gibi verilebilir:
besin zehirlenmesi
Besin zehirlenmesi
Vücuda ağız yoluyla alınan; bayat, küflenmiÅŸ, kirlenmiÅŸ ve kirli sularla yıkanmış besinlerden kaynaklanan zehirlenÂmeye besin zehirlenmesi denir. Besin zehirlenmesi çoÄŸunlukla besinlere bulaÅŸarak üremiÅŸ mikroorganizmalar ve onların salÂgıladıkları maddeler nedeniyle olur. Bazı hazır besinlerin bozulmuÅŸ olduÄŸu, ambalajından anlaşılabilir. ÖrneÄŸin teneke kutuÂsu ÅŸiÅŸmiÅŸ konserveler bozuk olabilir (Resim 7.15). Zehirlenme belirtileri, zehirli besinin yenmesinden yarım saat ya da daha uzun bir süre sonra ortaya çıkar.
Besin zehirlenmelerinde;
* Ağızda yanma ve özel bir tat hissetme,
* Bulantı, kusma, karın ağrısı ve ishal,
* Nabızda zayıflama, hâlsizlik, baş ağrısı, baş dönmesi ve terleme,
* Göz bebeklerinde büyüme ve görme bozuklukları,
* Bazen sinir felçleri gibi belirtiler görülür. Besin zehirlenmelerinde yapılacak ilk yardım uygulamaları şunlardır:
* Belirtiler görülür görülmez bol tuzlu su içirilerek vb. yollarla kusturulur.
* Hasta hareketsiz olarak yatırılır. En kısa zamanda, onu zehirlediÄŸinden şüpheÂlenilen maddeyle birlikte bir saÄŸlık kuruluÅŸuna götürülür.
/Gaz zehirlenmesi
Evlerde ve iÅŸ yerlerinde kullanılan ya da dışarıdan gelen gazların (doÄŸal gaz, bü- konservenin kutusu ÅŸiÅŸkin deÄŸildir. tan gazı, egzoz gazı vb.) neden olduÄŸu gaz zehirlenmeleri en sık karşılaşılan zehirlenÂmelerdir. Saç spreyleri, yapıştırıcılardaki uçucu gazlar, soba ve mangaldan çıkan gazlar da (karbon monoksit gibi) zehirlenÂmeye neden olur. Bu nedenle zehirlenme olasılığı yüksek olan ev ve iÅŸ yerlerinde koruyucu önlemlerin alınması gerekir.
Gazdan zehirlenen insanda aşağıdaki belirtiler ortaya çıkar:
* Baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, kusma ve kulaklarda çınlama,
* Hâlsizlik, bayılma hissi, kaslarda gevşeme ve uykuya eğilim,
* Karbon monoksit gibi gazlardan kaynaklanan zehirlenmelerde morarma, yutkunma zorluÄŸu ve boÄŸulma duygusu,
* Sersemleme, çarpıntı, görme bozukluÄŸu, bilinç kaybı, koma vb. durumlar görülür. Bu durumda, birisi dışarıda bekÂleyen en az iki kiÅŸiyle birlikte, zehirlenen kiÅŸiye yapılacak ilk yardım uygulamaları ÅŸunlardır:
* Hemen bulunduğu yerden alınarak temiz havaya çıkarılır. Dışarı çıkarmak zorsa odanın cam ve kapıları açılır ya da kırılır.
* Yürütülmeden ve hareket ettirilmeden yatırılır, üzeri örtülür, yaka, kemer gibi vücudunu sıkan kısımlar gevşetilir ve şoka girmesini engelleyecek önlemler alınır.
* Solunumu durmuÅŸsa ya da düzensizse, yapay solunum, gerekirse kapalı kalp masajı yapılarak bir saÄŸlık kuruluÅŸuÂna sevk edilir.
* Yanıcı bir gaz bulunması olasılığına karşı böyle ortamlara ateşli maddelerle yaklaşılmaz.
Tarım ilacı zehirlenmesi
BaÄŸ, bahçe, tarla ve sera tarımında, haÅŸerelere karşı çeÅŸitli tarım ilaçÂları kullanılır. Bu ilaçların vücucla doÄŸrudan ya da besinler ve giysiler yoluyla “bulaÅŸması sonucu da zehirlenmeler olur.
Tarım ilaçlarıyla zehirlenmelerin başlıca belirtileri şunlardır:
* Soluk alıp verme güçlüğü ve hırıltı(ı solunum yapması,
* Bulantı, kusmş, ağız çevresinde köpüklü salya akması,
* Göz bebeklerinde küçülme, bulanık görme, kan basıncında düşme ve baş ağrısı plabjlir.
Tarım ilaçları ile zehirlenme durumunda, hastanın giysileri çıkarılıp vücudu bol suyla yıkanıp besin ve gaz.zehirlenmelerinde yapılanjlk yardım uygulanır. Hastanın bilinci yerindeyse bo[süt ye yoÄŸurt verilerek birsaÄŸlık kuÂruluÅŸuna ulaÅŸtırılır.
